Przejdź do głównej treści

Królewski Order Świętego Stanisława Biskupa Męczennika

Order Świętego Stanisława

Ustanowiony przez Króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 7 maja 1765 roku Order Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika powiększał ustrój orderowy Rzeczypospolitej Szlacheckiej. W czasach, gdy w Europie Zachodniej modnym i pożądanym przez arystokrację było posiadanie orderów, król, mając jedynie Order Orła Białego, nadawany głowom koronowanym bądź za szczególne zasługi, nie mógł spełnić oczekiwań arystokracji i możnej szlachty do posiadania polskiego orderu.

Order Świętego Stanisława, w hierarchii orderowej usytuowany poniżej Orderu Orła Białego, dawał władcy możliwość spełnienia pragnień magnaterii i wysokich urzędników państwa. Jak bardzo był potrzebny, najlepiej świadczy ilość jego nadań w okresie panowania ostatniego króla Rzeczypospolitej.

Dewizą orderu stały się słowa „Premiando Inicitat” (nagradzając zachęca), a jego odznakę stanowił złoty, ośmiorożny krzyż maltański, z emaliowanymi na czerwono i zakończonymi złotymi kulkami ramionami. Między ramionami znajdowały się cztery emaliowane na biało orły zwrócone w lewą stronę.

W centralnej części awersu orderu, na otoczonej zielonym wieńcem laurowym tarczy, znajdowała się postać świętego Stanisława z pastorałem w ręku i w stroju pontyfikalnym. Po obu jego stronach znajdowały się litery S.S. będące łacińskim skrótem słów Sanctus Stanislaus.

Rewers krzyża natomiast zdobiła okrągła emaliowana na biało tarcza otoczona zielonym wieńcem laurowym oraz z umieszczonym wewnątrz królewskim monogramem S.A.R. (Stanislaus Augustus Rex). Krzyż noszono na pąsowej wstędze i białymi bordiurami po każdej stronie. Wstęgę noszono przewieszoną przez prawe ramię do lewego boku.  Do Orderu dedykowany był właściwy strój ceremonialny.

Order Świętego Stanisława jednoklasowy. Pierwsze insygnia wręczył Stanisław August Poniatowski osobiście, po uroczystej mszy w kościele Św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu 8 maja 1765 roku. Nagradzany orderem całował króla w dłoń, a po dekoracji król całował dekorowanego w polik. 

W pierwszym dniu istnienia Orderu Stanisław August uhonorował nim 35 Kawalerów. Inauguracja Orderu stała się dniem Święta Orderowego.

W ówczesnym czasie wyróżnienie orderem utwierdzało przynależność szlachecką, miało również swoją wymowną stronę fiskalną, bowiem każdy nagradzany uiszczał opłatę z tytułu otrzymania orderu w wysokości 25 dukatów oraz co roku przekazywał 4 dukaty do skarbca królewskiego i opłat na szpital Dzieciatka Jezus w Warszawie.

Królewski Order Świętego Stanisława Biskupa Męczennika

Jest kontynuacją Orderu Świętego Stanisława Biskupa Męczennika, ustanowionego 7 maja 1765 roku z woli Jego Mości Panującego Króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta Poniatowskiego h. Ciołek.

Symbolem Orderu jest czerwony Krzyż maltański, z czterema białymi orłami odwróconymi w lewo, w koronach, między ramionami krzyża zakończonego kulami i centralnie umieszczonym wizerunkiem Św. Stanisława z pastorałem, patrona Polski i Orderu, na czerwonej wstędze z białymi podwójnymi bordiurami po każdej stronie, węższa od zewnątrz. Obecnie Order posiada pięć klas. Wykonanie wg. historycznych wzorów, w formach stanowiących własność Królewskiego Orderu. Indywidualnie numerowany.

Order funkcjonował od powołania w 1765 roku z przerwami do 25 stycznia 1831 roku, dnia detronizacji z polskiego tronu Króla Mikołaja I. Następnie został zdeprecjonowany. W II RP ten jedyny Order nie został restytuowany ponownie. Współczesna forma Orderu oparta jest na Dekrecie z dnia 09 czerwca 1979 roku Prezydenta II RP na Uchodźctwie Juliusza Nowiny Sokolnickiego będącego jednocześnie Wielkim Mistrzem Orderu. W tym okresie w Anglii funkcjonowały 2 ośrodki władzy kontynuacji II RP. I to właśnie Sokolnicki restytuuje Dekretami Order.  Następnie w 1990 po zdaniu urzędu Prezydenta po wolnych wyborach w Polsce, prezydentowi Wałęsie, pozostawia Order, jako Insygnium prywatne z Wielkim Mistrzem i Radą Regencyjną.

Order Stanisława występował i występuje również w przestrzeni medialnej w różnym charakterze, skali, w różnych formach przynależności i zwierzchności. Obecnie Order Św. Stanisława BM, wykazuje właściwą poprawną formę powiązania i udokumentowania kontynuacji po Wielkim Mistrzu Juliuszu Sokolnickim w Instytucji Królewskiego Orderu Św. Stanisława BM od dnia 16 marca 2013 roku. Zwornikiem działań po śmierci Sokolnickiego, był ówczesny Wielki Przeor Orderu na Polskę, a następnie od 25 września 2010 Przeor Generalny Konfederacji dr Marian Król. Podstawa danych, to jego bogate archiwalia.  Obecnie Order funkcjonuje w oparciu o zapisy historyczne i ujednoliconą poprawioną Konstytucję Konfederacji Królewskiego Orderu Św. Stanisława BM z dnia 27 kwietnia 2021 roku, którą przyjęli po konsultacjach, delegaci Nadzwyczajnej II Konferencji. Konstytucję podpisali Wielki Mistrz Jego Ekscelencja dr Marian Król i Wielki Kanclerz Ireneusz von Vowie. Konstytucja Orderu nadaje kształt organizacyjny. Ustanawia Konferencję Królewskiego Orderu najwyższą władzą, a Wielkiego Mistrza, jako najwyższą władzą w 5 letnim okresie miedzy Konferencjami. Konfederacja Królewskiego Orderu jest zrzeszeniem osób prawnych, skupiających Damy i Kawalerów, którzy dobrowolnie uznają zwierzchnictwo Wielkiego Mistrza. Uznaje moralność chrześcijańską, Kodeks Rycerski za podstawy działania, w oparciu o równość i tolerancję. Dewizą Orderu od czasu ustanowienia jest zawołanie PRAEMIANDO INCITAT (nagradzając zachęca).

Konfederacja uznaje Krzyż maltański z wizerunkiem św. Stanisława ze Szczepanowa za insygnium orderowe, przyjęte i zatwierdzone przez Pierwszego Mistrza Orderu Króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Hymnem Orderu jest pieśń Gaude Mater Polonia i Bogurodzica Dziewica, która jest jednocześnie Hymnem Regencji Polskiej i Polskiej Heroldii Narodowej. Królewski Order nie jest zakonem, jest światową Konfederacją zrzeszającą Konfraternie (przeoraty) szefem jest Przeor i Samodzielne Komandorie, szefem jest Komandor, będące Stowarzyszeniami, na podstawie określonych zasad prawa. Obecnie, dane 2024 roku, Order skupia powiązanych dokumentami 16 Konfraterni (minimum 15 osób) i 30 niższych Komandorii (minimum 7 osób), w tym 2 Konfraternie i 5 Komandorii jest w cyklu opracowania. Obecnie w strukturach Królewskiego Orderu nie występuje powiązana żadna Fundacja pod takim nazewnictwem. Wszyscy członkowie, Damy i Kawalerowie Orderu są sobie równi, Wielki Mistrz zachowuje pozycję „primus inter parens” i przysługuje jemu, poprzedzający imię i nazwisko obowiązujacy tytuł „Jego Ekscelencji”. Królewski Order jest Orderem Polskim o zasięgu światowym. Językiem Orderu jest język polski, angielski, oraz terminologia łacińska. Siedzibą Konfederacji Królewskiego Orderu jest miasto Poznań (Resursa), Biuro Jego Ekscelencji Ireneusza von Vowie h. Nigrum Dignitas Wielkiego Mistrza.

Wybranego ponownie w dniu 15 kwietnia 2023 roku głosami 42 delegatów z polskich Konfraterni i Komandorii, jednogłośnie w głosowaniu tajnym na 5 letnią kadencję. Po rezygnacji i przekazaniu urzędu 16 października 2021 roku, Jego Ekscelencja dr Marian Król h. Krzyż Troska zachowuje tytuł Wielkiego Mistrza Honorowego Królewskiego Orderu. Na Konferencji Wybrano również Wielką Kapitułę: Prezydium Kapituły 5 osób i 7 Wielkich Radców. Radę Konstytucyjną 5 osób, Sąd Honorowy 5 osób.  Zespół ds. Konstytucji 3 osoby. Dokonano Powołań 36 osób na Funkcje w Królewskim Orderze. Damą, Kawalerom Orderu, Order Kawalerski V klasy, (przypinany jest do lewego boku), może zostać osoba pełnoletnia, posiadająca samodzielność i określone zasługi, na podstawie złożonego wypełnionego i podpisanego Wniosku i załączników, po uzyskaniu rekomendacji 2 Kawalerów, opinii właściwego miejsca Przeora, oraz aprobacie Wielkiego Kanclerza. Do wyższej klasy Orderu mogą być Inwestowane wyłącznie osoby, którzy prezentują szczególne zasługi i mają znaczne osiągniecia na polu dobroczynnym i charytatywnym, o przyznaniu Orderu decyduje oddzielną Decyzją Wielki Mistrz.  Od złożenia dokumentów i ich aprobaty, zostaje się Postulantem do Orderu, do czasu najbliższej Inwestytury i Inwestowania przez Wielkiego Mistrza. Wszystkie numerowane Dyplomy Nadań Orderu, podpisuje bezwzględnie Wielki Mistrz. Ewidencje Nadań i innych dokumentów znajdują się w Biurze Wielkiego Mistrza. Damy i Kawalerowie noszą bordowy płaszcz ceremonialny (rycerski) podbity złotą tkaniną z kartuszem Orderu na lewej stronie. Płaszcze członków wielkiej kapituły mogą się wyróżniać zmienionym haftowaniem kartusza. Każda Inwestytura poprzedzana jest uroczystą Mszą świętą, Lub nabożeństwem. W trakcie Inwestytury, Kapelan dokonuje poświęcenia insygniów Orderowych. Postulanci do Orderu wysłuchują prezentacji opisu Orderu. Na podstawie ustanowionego Ślubowania, stojąc, dobrowolnie i świadomie przyjmują na siebie obowiązki wypełnienia ślubowań. W Ceremonii Inwestytury (nadań Orderu) o określonej formule, obowiązują Ceremoniał z liturgią kościelną, etykieta (właściwy uroczysty strój i białe rękawice, insygnia Orderowe i ceremonialne). Postulanci uzyskują tytuł Damy Orderu, Kawalera Orderu. Będący we władzach Królewskiego Orderu uzyskują godność Oficera i w I klasie, prawo do noszenia Kolany (łańcucha Wielkiego) nadawanej dożywotnio przez Wielkiego Mistrza. Wszystkich dekorowanych i wyróżnianych błogosławi Relikwiami Św. Stanisława Kapelan.  Damy i Kawalerowie Orderu Wielkiego I klasy na podstawie Dekretów i zapisów Konstytucji z dnia 22 grudnia 1990 roku, aneks nr 4, otrzymują prawo do szlachectwa dziedzicznego, tytułu Wielmożny i Własnego Herbu, potwierdzonego stosownymi aktami, po uprzednim złożeniu właściwych dokumentów i ocenie Polskiej Heroldii Narodowej, samodzielnego organu Królewskiego Orderu. Jest to w zasadzie jedyna współcześnie poprawna droga do szlachectwa dziedzicznego uwzględniająca kontynuację historyczną. Pierwszym Wielkim Heroldem Orderu Był Ryszard Tadeusz Komorowski. Obecnie samodzielnym organem współpracującym z Królewskim Orderem jest Polska Regencja Towarzystwo.

W latach sierpień 1991 sierpień 2024 zrealizowano na Świecie 196 Inwestytur Orderu. Inwestowano i nadano rejestrowanych 2189 Insygniów Orderowych, dane w publikacjach i wykaz nadań Dam i Kawalerów. W Królewskim Orderze zdeklarowanych i ewidencjonowanych jest obecnie blisko 500 członków zwyczajnych. Order posiada 26 Honorowych członków Wielkiej Kapituły i 2 członkostwa Honorowe w opracowaniu. Wielkim Patronem Honorowym Konfederacji Królewskiego Orderu jest Jego Ekscelencja ksiądz kardynał Zenon Grocholewski. Widomymi znakami Królewskiego Orderu są Relikwiarz z Relikwiami Św. Stanisława I stopnia. Tylko Królewski Order posiada tak wielkie Relikwie, przekazane z woli kościoła w 2021 roku, złote Berło z bursztynami Wielkiego Mistrza poświęcone i przekazane w Złotej Kaplicy Katedry Poznańskiej 15 kwietnia 2023 roku, Sztandar Orderu poświęcony i przekazany jego Ekscelencji Wielkiemu Mistrzowi tego dnia, poprzedni sztandar ustanowiony w 2015 roku został zdeprecjonowany przez byłych członków. Miecz ceremonialny (kopia autorstwa metalurga Luśni), Dzwon Wielkiego Mistrza Juliusza Sokolnickiego. Proporce z symbolami Orderu przypisane do Konfraterni i Komandorii, oraz Proporzec Wielkiego Mistrza poświęcony i przekazany 26 czerwca 2021 roku w kościele Najświętszej Maryi Panny „Insumo”, chorągwie, proporce i flagi.

Materiałami źródłowymi o Królewskim Orderze są archiwa, strona WWW, Facebook, internet, publikacje, wydawnictwa.

Wielki Kronikarz
Beata baronesa Balczyńska-Vowie
herbu Kosy

Wielki Kanclerz
Tadeusz hrabia Bąkowski
herbu Gryf

ORDER ŚWIĘTEGO STANISŁAWA BISKUPA MĘCZENNIKA Obecnie
i inne Insygnia KOŚSBM

Obecnie pięcioklasowe Insygnium Orderowe, oraz Pozostałe Insygnia, sposób ich noszenia określone zostały dekretem Prezydenta na uchodźstwie Wielkiego Mistrza Orderu  dnia 09 czerwca 1979 roku i dekretem z dnia 11 listopada 1996 roku. W zakresie innych Insygniów, pozostałymi późniejszymi Dekretami Wielkich Mistrzów. Są rejestrowane w Księdze Nadań. Insygnia wykonane z mosiądzu, techniką odlewania na wosk tracony, złocone 2 krotnie 24 karatowym złotem, emaliowane termicznie. Gwiazda do kl. II i Krzyż Zasługi srebrzone. Taśmy 40 mm i wstęgi 110 mm, bawełniane o splocie barwionym, czerwonym i białym. Wszystkie Insygnia indywidualnie numerowane techniką laserową, posiadają numerację łacińską.

Krzyż Kawalerski Orderu V kasy na wstążce, lub kokardzie (damy, na życzenie) przypinany ozdobną szpilką na lewej piersi (KCStS), Dama (DCStS). Wymiar krzyża orderu 40 mm.

Krzyż Oficerski Orderu IV klasy  na wstążce z rozetą, przypinany ozdobną szpilką na lewej piersi(OCStS). Wymiar krzyża orderu 40 mm.

Krzyż Komandorski Orderu III klasy noszony na szyi na wstędze, bez korony (CStS). Wymiar krzyża orderu 60 mm.

Krzyż Komandorski Orderu II klasy z złotą koroną noszony na szyi na wstędze, ze srebrną Gwiazdą Orderową (CSStS) noszoną na lewej piersi. Wymiar krzyża orderu 60 mm. Gwiazda ośmiopromieniowa średnica 80 mm.

Dekret dopuszcza – Księża mogą nosić Krzyże Komandorskie Orderu, jako Dystynktorium na złotym łańcuchu.

Krzyż Wielki Orderu I klasy z złotą koroną na Szarfie, z złotą Gwiazdą Orderową noszoną na lewej piersi, noszony na szarfie z prawego ramienia do lewego boku. (GCStS). Wymiar 68 mm. Gwiazda ośmiopromieniowa średnica 80 mm.

Miniatura Orderu noszona w lewej klapie, Przypisana wyłącznie Damom i Kawalerom Orderu.

Szczególne Insygnium Funkcyjne Orderu

Kolana Krzyża Wielkiego Orderu (Łańcuch Krzyża Wielkiego) wyłącznie dla Oficerów Funkcyjnych, Kawalerów I klasy Orderu Wielkiego. Nadawana dekretem Wielkiego Mistrza dożywotnio. (GCCStS). Łańcuch wykonany z 12 podwójnych odcinków ogniwkowanych o wymiarach 40 mm każdy. Łączy on naprzemiennie 6 wizerunków krzyża orderu o wymiarach 40 mm i 4 tarczki czerwone z orłem biały 30×40 mm, oraz 2 medaliony 35 mm takie jak na gwiazdach. Krzyż wielki 68 mm z koroną zamyka cały łańcuch o długości 850 mm.

Pozostałe Insygnia związane z Orderem

Brązowy Krzyż Zasługi – dla dam i kawalerów Orderu i z poza niego za zasługi, z rekomendacji Dam i Kawalerów, w Opracowaniu Wielkiego Kronikarza, na Wniosek Wielkiego Kanclerza.

Srebrny Krzyż Zasługi – dla dam i kawalerów Orderu i z poza niego za zasługi, z rekomendacji Dam i Kawalerów, w Opracowaniu Wielkiego Kronikarza, na Wniosek Wielkiego Kanclerza.

Złoty Krzyż Zasługi – dla dam i kawalerów Orderu i z poza niego za zasługi, z rekomendacji Dam i Kawalerów, w Opracowaniu Wielkiego Kronikarza. Wyłączna decyzja Wielkiego Mistrza.

Rycerski Krzyż Sprawiedliwości – przypisany wyłącznie Damom i Kawalerom Orderu Św. Stanisława, potwierdzone przez Polską Heroldię Narodową wielopokoleniowe szlachectwo. Noszony na lewej piersi, lub muszniku pod szyją. Nadawany wyłącznie Dekretem Jego Ekscelencji Wielkiego Mistrza, wręczany osobiście przez Jego Ekscelencję, na wniosek Księcia Znaku Herbowego.

Starsze Insygnia (Krzyże, Medale) wcześniej nadawane, ustanowione z woli Wielkiego Mistrza Juliusza Sokolnickiego, dr Mariana Króla wygasły (zostały wyczerpane). Publikowane w książce.

Pozostałe Insygnia (Gwiazdy, krzyże, medale) ustanowione Dekretami, Wielkiego Mistrza dr Mariana Króla, Wielkiego Mistrza Ireneusza von Vowie. Obecnie nadawane z jego woli

Memoriale Ornamentum – Złota miniatura z Wizerunkiem Krzyża Orderu, Uruchomiony z Woli Wielkiego Mistrza dr Mariana Króla 05 stycznia 2021 roku w 20 egzemplarzach, noszony, wpięty w lewej klapie, nadaje z własnej woli Jego Ekscelencja Wielki Mistrz Ireneusz von Vowie.

Krzyż Szlachetności  z tarczą Orderową, na złotym Łańcuchu – Komandoria. Uruchomiony: Jego Ekscelencja Wielki Mistrz Ireneusz von Vowie Dekretem 22 kwietnia 2022 roku w ilości 20 egzemplarzy, nadawany z rekomendacji Dam i Kawalerów, w Opracowaniu Wielkiego Kronikarza, na Wniosek Wielkiego Kanclerza, z Woli Jego Ekscelencji Wielkiego Mistrza. Wyłącznie nadawany dla Dam i Kawalerów od III klasy Komandorskiej wzwyż.

Krzyż Rycerskości z mieczami, z tarczą Orderową, na złotym Łańcuchu – Komandoria. Uruchomiony: Jego Ekscelencja Wielki Mistrz Ireneusz von Vowie Dekretem 22 kwietnia  2022 roku w ilości 20 egzemplarzy, nadawany z rekomendacji Dam i Kawalerów, w Opracowaniu Wielkiego Kronikarza, z Woli Jego Ekscelencji Wielkiego Mistrza. Nadawany dla Dam i Kawalerów od I klasy Orderu Wielkiego, lub za szczególne postawy osobom z poza orderu z Woli Mistrza. Może być noszony na lewej stronie munduru, przypięty.

Regina Spelorum – (gwiazda gwiazd) KLEJNOT ORDEROWY. Najważniejsze Insygnium Orderowe. Morze być wykonana ze złota próby 700. Uruchomiony z Woli Wielkiego Mistrza Jego Ekscelencji Ireneusza von Vowie Dekretem w 2021 roku w 10 egzemplarzach. Mogą być nadane maksymalnie 2 Gwiazdy w roku. Nadaje z własnej woli Jego Ekscelencja Wielki Mistrz Ireneusz von Vowie, za szczególne, najwyższej rangi zasługi Dam i Kawalerów na rzecz Orderu, organizację 3 Inwestytur. Do końca 2024 roku uruchomiono 3 szt.

Krzyż Jerozolimski SAR (Stanisław August Król)– Komandoria Złota na złotej wstędze (40 mm). upamiętniająca Króla Stanisława Poniatowskiego, jako twórcę fundatora Orderu Św. Stanisława. Na odwrocie krzyża wizerunek Świętego Stanisława. Uruchomiona z Woli Wielkiego Mistrza w 25 egzemplarzach w 2022 roku. Jest to najwyższe udekorowanie otwarte. Nadawane za działalność w krzewieniu dobra, wysokiej kultury, szlachetności, pomocy w biedzie, „dawaniu siebie”. Nadaje z własnej woli Jego Ekscelencja Wielki Mistrz dla Dam, Kawalerów Orderu i dostojnym osobom z poza niego.

Wielki Kronikarz
Beata baronesa Balczyńska-Vowie
herbu Kosy

Wielki Kanclerz
Tadeusz hrabia Bąkowski
herbu Gryf

Prezentacja Orderu Świętego Stanisława Biskupa Męczennika

Prezentuje (opisuje) Order Oficer Wielkiej Kapituły Królewskiego Orderu. Postulanci siedzą.

Czcigodni Postulanci:

Spójrzcie na krzyż będący symbolem najwyższej ofiary, która została zapłacona za nas przez Syna. Złoto jest symbolem ludzi aktywnych.  Zaś czerwień, jest symbolem męczeństwa, odwagi i lojalności, która inspiruje nas do dobrych uczynków w miłości miłosiernej. Biel jest symbolem czystości i uduchowienia. Cztery ramiona krzyża przypominają nam, że wywodzimy się z Konfraterni mieszczących się w czterech stronach świata. Białe orły wskazują, iż jest to order polski. Rozeta z liśćmi laurowymi wewnątrz symbolizuje Świętego Stanisława Biskupa Męczennika.
Osiem punktów Krzyża ma przypominać o: Błogosławieństwach, prawdziwym kodeksie Rycerskim, Dam i Kawalerów, który starają się stosować w codziennym życiu:
O Duchowej radości. O życiu bez złośliwości. O żalu za swoje grzechy. O modlitwie za tych, którzy was zranili. O ukochaniu sprawiedliwości. O byciu pokornym i miłosiernym. O byciu szczerym i o czystym sercu.
O wspieraniu poniżanych i prześladowanych.

Dziękuję za wysłuchanie opisu w skupieniu, odchodzi.

Wielki Kronikarz
Beata baronesa Balczyńska-Vowie
herbu Kosy

Wielki Kanclerz
Tadeusz hrabia Bąkowski
herbu Gryf