Order Świętego Stanisława
Ustanowiony przez Króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 7 maja 1765 roku Order Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika powiększał ustrój orderowy Rzeczypospolitej Szlacheckiej. W czasach, gdy w Europie Zachodniej modnym i pożądanym przez arystokrację było posiadanie orderów, król, mając jedynie Order Orła Białego, nadawany głowom koronowanym bądź za szczególne zasługi, nie mógł spełnić oczekiwań arystokracji i możnej szlachty do posiadania polskiego orderu.
Order Świętego Stanisława, w hierarchii orderowej usytuowany poniżej Orderu Orła Białego, dawał władcy możliwość spełnienia pragnień magnaterii i wysokich urzędników państwa. Jak bardzo był potrzebny, najlepiej świadczy ilość jego nadań w okresie panowania ostatniego króla Rzeczypospolitej.
Dewizą orderu stały się słowa „Premiando Inicitat” (nagradzając zachęca), a jego odznakę stanowił złoty, ośmiorożny krzyż maltański, z emaliowanymi na czerwono i zakończonymi złotymi kulkami ramionami. Między ramionami znajdowały się cztery emaliowane na biało orły zwrócone w lewą stronę.
W centralnej części awersu orderu, na otoczonej zielonym wieńcem laurowym tarczy, znajdowała się postać świętego Stanisława z pastorałem w ręku i w stroju pontyfikalnym. Po obu jego stronach znajdowały się litery S.S. będące łacińskim skrótem słów Sanctus Stanislaus.
Rewers krzyża natomiast zdobiła okrągła emaliowana na biało tarcza otoczona zielonym wieńcem laurowym oraz z umieszczonym wewnątrz królewskim monogramem S.A.R. (Stanislaus Augustus Rex). Krzyż noszono na pąsowej wstędze i białymi bordiurami po każdej stronie. Wstęgę noszono przewieszoną przez prawe ramię do lewego boku. Do Orderu dedykowany był właściwy strój ceremonialny.
Order Świętego Stanisława jednoklasowy. Pierwsze insygnia wręczył Stanisław August Poniatowski osobiście, po uroczystej mszy w kościele Św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu 8 maja 1765 roku. Nagradzany orderem całował króla w dłoń, a po dekoracji król całował dekorowanego w polik.
W pierwszym dniu istnienia Orderu Stanisław August uhonorował nim 35 Kawalerów. Inauguracja Orderu stała się dniem Święta Orderowego.
W ówczesnym czasie wyróżnienie orderem utwierdzało przynależność szlachecką, miało również swoją wymowną stronę fiskalną, bowiem każdy nagradzany uiszczał opłatę z tytułu otrzymania orderu w wysokości 25 dukatów oraz co roku przekazywał 4 dukaty do skarbca królewskiego i opłat na szpital Dzieciatka Jezus w Warszawie.
Wielki Kronikarz
Beata baronesa Balczyńska-Vowie
herbu Kosy
Wielki Kanclerz
Tadeusz hrabia Bąkowski
herbu Gryf
August Poniatowski
Urodził się 17 stycznia 1732 roku w Wołczynie, jako syn Stanisława Poniatowskiego herbu Ciołek, kasztelana krakowskiego, oraz Konstancji z Czartoryskich. Jego bracia, podkomorzy nadworny koronny Kazimierz, feldmarszałek austriacki Andrzej, prymas Michał Jerzy. Był prawnukiem polskiego poety podskarbiego Jana Andrzeja Morsztyna. Jego prababka Katarzyna Gordon spokrewniona była ze Stuartami.
Od 1733 wraz z rodzicami przebywał w Gdańsku, początkowo uczyła go matka, później różni nauczyciele. W Warszawie kształcił się w kolegium teatynów. Opanował polszczyznę oraz język francuski, znał łacinę i niemiecki. W młodości był świadkiem zerwanego sejmu. Praktykował w kancelarii wuja Michała Czartoryskiego.
W 1751 został mianowany pułkownikiem łanowym. Rok później wybrany posłem na sejm z ziemi łomżyńskiej. W czasie sejmu ojciec kupił dla niego cesję starostwa grodowego przemyskiego, ponad 17 tysięcy kwart. Popierał Familię Czartoryskich w jej sporze z dworem o przeprowadzony przez nią niezgodnie z prawem podział majątków Ordynacji Ostrogskiej. Z poparcia Familii objął urząd stolnika litewskiego. Dzięki staraniom Familii udał się do Petersburga gdzie poznał żonę następcy tronu carskiego Katarzynę, przyszłą cesarzową Rosji Katarzynę II. Nawiązał z nią romans, owocem czego była córka Anna Piotrowna.
Był Posłem litewskim na sejm 1758 roku z województwa inflanckiego. Po śmierci ojca w sierpniu 1762 roku odziedziczył spadek obliczany na blisko 4 mln złotych. Przewrót wojskowy w Petersburgu 9 lipca wyniósł do władzy Katarzynę II. Z poparciem Katarzyny II i przy wojskowej interwencji Rosji został wybrany na króla na sejmie elekcyjnym w 1764. Usiłował zmodernizować i wzmocnić Rzeczpospolitą. W 1765 założył w Warszawie Szkołę Rycerską, Teatr Narodowy, ustanowił Order Św. Stanisława. Założył zespół pałacowo-ogrodowy w Łazienkach. Reformatorskie działania króla doprowadziły do interwencji Rosji.
W odpowiedzi na wkroczenie wojsk rosyjskich zawiązała się antykrólewska i antyrosyjska konfederacja w Barze (1768–1772). 13 października 1770 w Preszowie Generalność konfederacji barskiej wydała akt detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego 18 września 1772 roku Rosja, Austria i Prusy notyfikowały Rzeczypospolitej fakt rozbioru. Przywódcy nowej partii rosyjskiej w Polsce zawiązali w kwietniu 1773 roku konfederację pod laską Adama Ponińskiego. Król wstrzymywał się z przystąpieniem do niej do czasu ustania protestu posła nowogródzkiego Tadeusza Reytana. Cesję terytorium zatwierdził Sejm Rozbiorowy (1773–1775) w Warszawie.
Została powołana Komisja Edukacji Narodowej. Powołano na nim Radę Nieustającą przy Królu i gabinet ministrów. 6 października 1788 roku zwołany został za zgodą Rosji w Warszawie sejm, zwany później Sejmem Wielkim. Sejm Czteroletni 1788–1792 dokonał reform ustrojowych. Uchwalono Konstytucję 3 maja 1791, której król był jednym z głównych autorów. Rozpoczął on gruntowne dzieło reformy ustroju. Zgodnie z postanowieniami konstytucji król stanął na czele Straży Praw, zyskując tym samym kierownictwo dyplomacji polskiej i polityki zagranicznej państwa oraz kontrolę nad działalnością władz wykonawczych. Król przystąpił do konfederacji targowickiej, niwecząc plany naprawy państwa.. W czerwcu 1793 roku został zwołany ostatni sejm w Grodnie. Poseł rosyjski zmusił króla do wydania uniwersałów na sejmiki w dniu 3 maja 1793 roku. 12 lipca król zmuszony został do wyznaczenia 31 członków deputacji sejmowej, której zadaniem było podjęcie pertraktacji, II rozbiór.
W marcu 1794 wybuchło powstanie narodowe przeciwko Rosji i Prusom, kierowane przez gen. Tadeusza Kościuszkę. Po insurekcji warszawskiej, gdy zdobyto ambasadę rosyjską w Warszawie i przejęto dokumenty świadczące o pobieraniu przez otoczenie Stanisława Augusta stałej pensji rosyjskiej, król stał się faktycznie zakładnikiem powstańców i zamknął się w zamku. Kościuszko polecił odebrać królowi mennicę i usuwać wizerunek władcy z wybijanych monet, uznał też, że nie może on wchodzić do władz powstania. 1 grudnia 1794 zlikwidował Szkołę Rycerską. Katarzyna II zażądała jego wyjazdu do Grodna. 7 stycznia 1795 roku władca opuścił Warszawę pod rosyjską eskortą wojskową. Król abdykuje. Po śmierci cesarzowej Katarzyny II 17 listopada 1796 roku cesarz Paweł I Romanow zaprosił Stanisława do Petersburga. Przybył tam 10 marca i zamieszkał w majestatycznym Pałacu Marmurowym. Uczestniczył w uroczystościach koronacyjnych Pawła I w Moskwie.
Zmarł w Petersburgu 12 lutego 1798 nagłą śmiercią. Został pochowany w kościele św. Katarzyny w Petersburgu. Sarkofag Stanisława Augusta pozostawał w kościele św. Katarzyny do likwidacji świątyni w 1938. Wówczas, trumna i dwie urny z ziemskimi szczątkami króla oraz insygnia zostały przekazane przez władze sowieckie i przetransportowane do Polski. Złożone w tajemnicy w lipcu tego samego roku w niszy kościoła Trójcy Przenajświętszej w rodzinnym Wołczynie.
We wrześniu 1939 po napaści na Polskę, sowieci grobowiec splądrowali, a sarkofag zniszczyli. W 1988 domniemane fragmenty szczątków trumny Stanisława Augusta i jego szat zebrane w kaplicy władze sowieckie po raz kolejny przekazały do Polski. 15 grudnia 1988 przywiozła je z Mińska delegacja pod kierownictwem Aleksandra Gieysztora. Zostały one początkowo wystawione w pałacu Na Wyspie w Łazienkach Królewskich, a następnie złożone na Zamku Królewskim w Warszawie. Propozycja pochowania szczątków w bazylice archikatedralnej św. Jana Chrzciciela w Warszawie spotkała się początkowo ze sprzeciwem hierarchii kościelnej ze względu na jego przynależność do króla masonerii. Jego uroczysty pogrzeb w archikatedrze św. Jana odbył się 14 lutego 1995. Domniemane szczątki pochowano w symbolicznym grobowcu w podziemiach katedry. Wcześniej, w 1989, niewielka ilość ziemi z krypty pochówku króla została złożona przez profesora Marka Kwiatkowskiego w Łazienkach, w miejscu planowanego przez króla mauzoleum. W 1992 w tym miejscu z inicjatywy profesora odsłonięto brązowe popiersie Stanisława Augusta. Jedyny Pomnik naturalnych rozmiarów króla w Polsce znajduje się w Poznaniu w Sali głównej Ratusza.